Theo quy định pháp luật và thực tiễn xét xử, không tồn tại mức thu nhập cố định nào được xem là điều kiện bắt buộc để giành quyền nuôi con. Khi giải quyết vụ việc, Tòa án nhân dân sẽ đánh giá toàn diện nhiều yếu tố như khả năng tài chính, thời gian chăm sóc, môi trường sống và điều kiện tinh thần nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất cho sự phát triển của trẻ. Hãy cùng Luật sư Đoàn tìm hiểu chi tiết nội dung này.
Thủ tục chứng minh điều kiện kinh tế khi tranh chấp quyền nuôi con
Trong các vụ ly hôn có tranh chấp quyền nuôi con, việc chứng minh năng lực tài chính là yếu tố quan trọng giúp một bên tạo lợi thế trước Tòa án nhân dân. Các bên thường phải cung cấp tài liệu chứng minh nguồn thu nhập ổn định, tài sản sở hữu và khả năng bảo đảm điều kiện sinh hoạt, học tập tốt cho con theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình.
Nếu không đạt được sự đồng thuận nuôi con khi ly hôn thì mỗi bên phải chứng minh mình có điều kiện nuôi con tốt hơn. Tòa án sẽ căn cứ vào các nhóm yếu tố sau:
- 1. Điều kiện vật chất
Bao gồm nơi ở, đầu vào, công việc, khả năng đảm bảo nhu cầu sinh hoạt và học tập của con. Người muốn nuôi con nên cung cấp các bằng chứng như bảng lương, hợp đồng lao động, sổ bảo hiểm xã hội hoặc giấy tờ chứng minh tài sản. Dù luật pháp không yêu cầu người nuôi con phải giàu có, nhưng phải có nguồn tài chính ổn định để lo cho con. Trong nhiều trường hợp, ngay cả mẹ cũng có con dưới 36 tháng tuổi cũng không thể được nuôi nếu không đủ khả năng kinh tế.
- 2. Điều kiện tinh thần và sức khỏe
Tòa án xem xét độ quan tâm, thời gian chăm sóc, giáo dục, tình cảm gắn bó của cha mẹ với con, cũng như tình trạng sức khỏe của người muốn nuôi con. Người thường xuyên đi công tác xa, không có thời gian hoặc sức khỏe yếu sẽ gặp bất lợi khi tòa án xem xét.
- 3. Điều kiện đạo đức, lối sống
Người có nhân cách, đạo đức tốt, đường sống lành mạnh sẽ có lợi thế trong việc được giao quyền nuôi con. Ngược lại, những người có hành vi vi phạm pháp luật, bạo lực gia đình, ngập ngập, xử lý tiền tệ bạc có thể bị hạn chế hoặc quyền nuôi con.
Thu nhập bao nhiêu thì được quyền nuôi con?
Khi giải quyết ly hôn, vấn đề thu nhập luôn là yếu tố được nhiều cha mẹ quan tâm khi tranh chấp quyền nuôi con hay tranh chấp về cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn. Tuy nhiên, Luật Hôn nhân và Gia đình không quy định mức lương cụ thể để được giao quyền nuôi dưỡng. Trên thực tế, Tòa án nhân dân sẽ xem xét tổng thể các điều kiện về kinh tế, thời gian chăm sóc, môi trường sống và khả năng bảo đảm sự phát triển toàn diện cho trẻ trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.
Theo quy định tại khoản 2 Điều 81 Luật HNGĐ 2014, cụ thể:
- Vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con
Pháp luật không quy định về mức thu nhập là bao nhiêu thì được giành quyền nuôi con. Mà chỉ nêu rằng Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
Cách giành quyền nuôi con khi thu nhập không cao bằng đối phương
Trong tranh chấp quyền nuôi con khi ly hôn, nhiều người cho rằng bên có thu nhập cao hơn sẽ nắm chắc phần thắng. Tuy nhiên, Tòa án nhân dân không chỉ đánh giá yếu tố tài chính mà còn xem xét toàn diện điều kiện chăm sóc, thời gian đồng hành, môi trường sống và khả năng bảo đảm sự phát triển tốt nhất cho trẻ. Vì vậy, dù thu nhập thấp hơn đối phương, bạn vẫn có cơ hội giành quyền nuôi con nếu chứng minh được mình mang lại sự ổn định và chăm sóc phù hợp hơn cho con.
Theo khoản 2 điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thỏa thuận được thì tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 7 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
Như vậy, việc giao con cho ai nuôi phải căn cứ quyền lợi về mọi mặt của đứa trẻ. Các yếu tố thường được xem xét gồm: tư cách đạo đức, lối sống, thời gian dành cho con, lứa tuổi, giới tính của con, việc làm, thu nhập, chỗ ở của cha, mẹ sau ly hôn… Với quy định nói trên, thu nhập cũng chỉ là một yếu tố để xem xét khi giao con cho ai nuôi. Tuy nhiên, thu nhập ở đây được hiểu là thu nhập của chính người được giao nuôi con chứ không phải của những người thân thích của người đó. Do vậy, dù cha mẹ bạn (ông bà nội của cháu bé) có điều kiện về kinh tế hay có thời gian chăm sóc cháu thì đây cũng không phải căn cứ để tòa án có thể giao con cho bạn nuôi nếu bản thân bạn không đủ điều kiện để nuôi con.
Các bằng chứng cần chuẩn bị để chứng minh khả năng chăm sóc con tốt hơn
Trong các vụ tranh chấp quyền nuôi con, ngoài yếu tố tài chính, Tòa án nhân dân đặc biệt chú trọng đến khả năng chăm sóc và sự gắn bó thực tế giữa cha mẹ với con. Những chứng cứ như thời gian trực tiếp nuôi dưỡng, quá trình học tập, sinh hoạt hằng ngày hay môi trường sống ổn định sẽ có giá trị thuyết phục hơn các lời trình bày mang tính cảm tính. Việc chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh năng lực chăm sóc chính là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền lợi nuôi con trước Tòa án.
Như phân tích ở trên, việc giành quyền nuôi con khi không thỏa thuận được sẽ do Tòa án ấn định. Tuy nhiên, pháp luật không quy định cụ thể các điều kiện cũng như căn cứ để ấn định giao con cho cha hay mẹ. Do đó, trên thực tế, các bên thường sẽ chứng minh những vấn đề sau đây:
1. Có thu nhập đảm bảo nuôi dưỡng, chăm sóc tốt nhất cho con
Đây có thể coi là một trong những yếu tố quan trọng khi cha, mẹ muốn giành quyền nuôi con khi ly hôn. Bởi khi có một cuộc sống đảm bảo, có điều kiện về chất như có thu nhập ổn định thông qua việc công việc ổn định, lương cao, thu nhập ổn định, có sổ tiết kiệm…
Những yếu tố về vật chất này đủ để đảm bảo trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng con đầy đủ và cho con được học hành trong môi trường giáo dục tốt nhất.
2. Có thời gian, dành nhiều tình cảm quan tâm, yêu thương con
Ngoài vật chất, yếu tố tinh thần của con cũng là một trong những vấn đề quan trọng. Theo đó, khi bản thân có thời gian chăm sóc con, bên cạnh con, yêu thương, tôn trọng ý kiến của con, không phân biệt đối xử với con… thì sẽ có phần “thắng” trong việc giành quyền nuôi con.
Những bằng chứng trong trường hợp này có thể về thời gian làm việc của người muốn giành quyền nuôi con; đối phương là người thường xuyên đi công tác, thường xuyên đi xa nhà, không có thời gian chăm sóc cho con…
3. Chứng minh có nhiều điều kiện khác tốt cho con hơn đối phương
Ngoài yếu tố về vật chất và tinh thần, nhiều khi đương sự cũng cần phải chứng minh các điều kiện khác như có thể tạo môi trường, không gian tốt nhất cho con phát triển…
4. Chứng minh đối phương không đáp ứng điều kiện nuôi con trực tiếp
Đây được xem là một trong những biện pháp để Tòa án xem xét điều kiện tốt nhất cho con. Nếu xét về vật chất, tinh thần và điều kiện khác, các đương sự đều có tình huống tương tự nhau thì đây sẽ là một trong những yếu tố quan trọng để Tòa án xem xét giao cho cho ai.
Câu hỏi thường gặp
Trả lời về vấn đề trên, Luật sư Phạm Thanh Hữu, Đoàn Luật sư TP. HCM cho biết, theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Như vậy, dù con dưới 36 tháng tuổi nhưng mẹ không được trực tiếp nuôi dưỡng nếu:
– Cha mẹ thỏa thuận rằng cha sẽ nuôi hoặc người khác nuôi (như là ông, bà trực tiếp nuôi dưỡng) nhằm phù hợp với lợi ích của con;
– Người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Mặc dù con từ đủ 7 tuổi trở lên là có khả năng biết tự lập trong sinh hoạt và có khả năng nhận thức một số vấn đề. Tuy nhiên, sự nhận thức đó chưa đầy đủ mà chỉ mang tính cảm tính. Vì vậy để đảm bảo tốt nhất cho người con thì đòi hỏi người tiến hành tố tụng phải xem xét toàn diện xem ai là người có khả năng điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng tốt nhất cho đứa trẻ để quyết định giao cha hoặc mẹ (Quyết định lý tính). Trong trường hợp này thì nguyện vọng của con chỉ là mang tính chất tham khảo.
Chính vì vậy, theo quy định này thì trong trường hợp hai bên thuận tình ly hôn với nhau thì mặc dù nguyện vọng của con trái với sự thỏa thuận của cha và mẹ thì Tòa án cũng chỉ xem xét nguyện vọng của con mang tính chất tham khảo, Tòa án cần phải xem xét ai là người có khả năng đảm bảo quyền nuôi con tốt nhất. Nếu trong trường hợp 2 bên thỏa thuận việc giao con cho ai đó trái với nguyện vọng của người con nhưng người được giao con không đủ điều kiện đảm bảo nuôi con thì Tòa án cần phải đưa vụ án ra xét xử và quyết định giao cho bên có đủ điều kiện nuôi dưỡng và căn cứ vào nguyện vọng của con về việc mong muốn sống với người đó.
