Kiện đòi tài sản là quyền sử dụng đất như thế nào?

Trong thực tế, tranh chấp về quyền sử dụng đất ngày càng diễn biến phức tạp, đặc biệt là các trường hợp bị chiếm giữ, lấn chiếm hoặc không được trả lại đất đúng thỏa thuận. Khi các biện pháp hòa giải không đạt kết quả, việc khởi kiện ra Tòa án là giải pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Thủ tục kiện đòi tài sản là quyền sử dụng đất mới nhất hiện nay được chia sẻ từ Luật sư Đoàn có nhiều điểm cần lưu ý về thẩm quyền, hồ sơ khởi kiện và trình tự giải quyết theo quy định pháp luật, đòi hỏi người khởi kiện phải nắm rõ để tránh kéo dài thời gian và phát sinh rủi ro pháp lý.

Kiện đòi tài sản là quyền sử dụng đất 

Kiện đòi tài sản là quyền sử dụng đất là hành động pháp lý mà chủ sở hữu hợp pháp hoặc người được pháp luật công nhận quyền sử dụng đất khởi kiện ra Tòa án, nhằm yêu cầu người đang chiếm giữ trái phép hoặc sử dụng đất không có cơ sở pháp lý phải trả lại quyền sử dụng mảnh đất đó. Quyền sử dụng đất là một loại tài sản đặc biệt, được Nhà nước bảo vệ và công nhận. Vụ kiện đòi quyền sử dụng đất thường phát sinh khi quyền lợi hợp pháp về đất đai bị xâm phạm, có thể do tranh chấp ranh giới, chiếm đoạt đất hoặc các hành vi vi phạm khác liên quan đến việc sử dụng đất.

Thủ tục khởi kiện đòi lại quyền sử dụng đất cần những giấy tờ gì? 

Trước khi tiến hành khởi kiện, việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, giấy tờ liên quan là bước quan trọng giúp quá trình giải quyết vụ án diễn ra thuận lợi. Vậy, thủ tục khởi kiện đòi lại quyền sử dụng đất cần những giấy tờ gì?

Căn cứ theo khoản 2 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, người khởi kiện cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ khởi kiện, gồm:

– Đơn khởi kiện theo mẫu.

– Biên bản hòa giải không thành có chứng nhận của UBND xã và có chữ ký của các bên tranh chấp.

– Giấy tờ của người khởi kiện: Sổ hộ khẩu, chứng minh thư nhân dân hoặc thẻ căn cước công dân hoặc hộ chiếu còn giá trị sử dụng.

– Danh mục tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn khởi kiện.

Thời hiệu khởi kiện đòi lại quyền sử dụng đất theo pháp luật hiện hành? 

Thời hiệu khởi kiện là khoảng thời gian luật định để một người có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình; nếu hết thời hạn này, quyền khởi kiện sẽ chấm dứt (trừ trường hợp ngoại lệ), nghĩa là Tòa án có thể từ chối thụ lý. Thời hiệu này bắt đầu tính từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm, giúp duy trì ổn định xã hội và đảm bảo tính xác thực của chứng cứ.

Pháp luật hiện hành quy định tranh chấp quyền sử dụng đất (QSDĐ) không áp dụng thời hiệu khởi kiện, tức là không bị giới hạn thời gian (vĩnh viễn), nếu đó là tranh chấp về quyền sở hữu, đòi lại tài sản (QSDĐ) do người khác quản lý, chiếm hữu. Tuy nhiên, với các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng chuyển nhượng, thuê QSDĐ thì có thời hiệu 3 năm; tranh chấp thừa kế QSDĐ thì thời hiệu 30 năm (chia di sản) hoặc 10 năm (xác nhận thừa kế).

Phân biệt kiện đòi tài sản và tranh chấp quyền sử dụng đất? 

Mặc dù cả hai đều liên quan đến quyền sử dụng đất, nhưng kiện đòi tài sản và tranh chấp quyền sử dụng đất có những điểm khác biệt rõ rệt. Kiện đòi tài sản là quyền sử dụng đất xảy ra khi chủ sở hữu hợp pháp hoặc người được pháp luật công nhận quyền sử dụng đất khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu người khác trả lại đất bị chiếm giữ trái phép hoặc sử dụng không có căn cứ pháp lý. 

Trong khi đó, tranh chấp quyền sử dụng đất phát sinh khi hai hoặc nhiều bên có mâu thuẫn về quyền lợi hợp pháp đối với đất, chẳng hạn như ranh giới, thừa kế hay hợp đồng chuyển nhượng, mà các bên không thể tự giải quyết. Mục đích của kiện đòi tài sản là đòi lại quyền sử dụng đất đã bị chiếm giữ, còn tranh chấp quyền sử dụng đất nhằm xác định quyền và nghĩa vụ của các bên theo pháp luật. 

Như vậy, kiện đòi tài sản mang tính chất yêu cầu trả lại tài sản bị chiếm đoạt, trong khi tranh chấp quyền sử dụng đất tập trung vào việc giải quyết mâu thuẫn về quyền lợi hợp pháp giữa các bên.

Trình tự tòa án giải quyết vụ kiện đòi quyền sử dụng đất như thế nào? 

Khi đã chuẩn bị đầy đủ hồ sơ khởi kiện, bước tiếp theo là nắm rõ trình tự Tòa án giải quyết vụ kiện đòi quyền sử dụng đất, nhằm đảm bảo quá trình xét xử diễn ra đúng quy định và quyền lợi hợp pháp được bảo vệ.

– Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có đất đang tranh chấp.

– Hình thức nộp đơn: Người khởi kiện nộp đơn bằng một trong các hình thức sau:

+ Nộp trực tiếp tại Tòa án;

+ Gửi đến Tòa án theo đường dịch vụ bưu chính;

+ Gửi trực tuyến bằng hình thức điện tử qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án.

Căn cứ vào Điều 191 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, khi nhận đơn khởi kiện, Thẩm phán sẽ xem xét và ra một trong các quyết định sau: yêu cầu người khởi kiện sửa đổi, bổ sung đơn; tiến hành thụ lý vụ án theo thủ tục thông thường hoặc thủ tục rút gọn nếu vụ án đáp ứng điều kiện; chuyển đơn khởi kiện đến Tòa án có thẩm quyền và thông báo cho người khởi kiện; hoặc trả lại đơn khởi kiện nếu vụ việc không thuộc thẩm quyền của Tòa án.

Thụ lý đơn khởi kiện được quy định tại Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Sau khi nhận đơn và các tài liệu, chứng cứ kèm theo, nếu vụ án thuộc thẩm quyền, Thẩm phán sẽ thông báo cho người khởi kiện để họ thực hiện thủ tục nộp tiền tạm ứng án phí (nếu có). Thẩm phán sẽ dự tính số tiền tạm ứng, ghi vào giấy báo và giao cho người khởi kiện. Trong vòng 07 ngày kể từ ngày nhận giấy báo, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng và nộp biên lai cho Tòa án. Vụ án được thụ lý khi Thẩm phán nhận biên lai. Trường hợp người khởi kiện được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí, Thẩm phán sẽ thụ lý vụ án ngay khi nhận đơn và hồ sơ kèm theo.

Chuẩn bị xét xử và xét xử theo Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án tranh chấp đất đai là 04 tháng, trường hợp vụ việc phức tạp có thể gia hạn tối đa 02 tháng (tổng 06 tháng). Nếu vụ án không thuộc trường hợp tạm đình chỉ hoặc đình chỉ, Tòa án sẽ đưa ra xét xử. Sau khi có bản án sơ thẩm, các bên có quyền kháng cáo nếu có căn cứ theo quy định pháp luật.

Câu hỏi thường gặp