Trong bối cảnh xã hội hiện nay, các vấn đề liên quan đến quyền lợi của trẻ em sau khi cha mẹ ly hôn ngày càng được quan tâm. Quy định mới về tranh chấp về cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn đã được ban hành nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của trẻ, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho các bậc phụ huynh trong việc giải quyết mâu thuẫn liên quan đến nghĩa vụ cấp dưỡng. Việc nắm bắt những thay đổi này không chỉ giúp các bên liên quan hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình mà còn góp phần đảm bảo lợi ích tốt nhất cho trẻ em trong quá trình ly hôn. Hãy cùng Luật sư Đoàn xem chi tiết ngay dưới đây.
Bản án về cấp dưỡng nuôi con
Bản án về cấp dưỡng nuôi con là văn bản pháp lý do Tòa án ban hành, xác định nghĩa vụ cấp dưỡng (bằng tiền hoặc tài sản) của cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con nhằm đảm bảo các nhu cầu thiết yếu của trẻ như ăn, ở, học tập, vui chơi và chăm sóc sức khỏe sau khi cha mẹ ly hôn hoặc ly thân.
Quyết định này được căn cứ trên lợi ích tốt nhất của con và các quy định pháp luật hiện hành, cụ thể là Luật Hôn nhân & Gia đình 2014. Bản án có thể quy định rõ mức cấp dưỡng, thời hạn thực hiện, cũng như việc điều chỉnh mức cấp dưỡng khi nhu cầu của con thay đổi.
Mời quý bạn đọc tham khảo Bản án 22/2019/HNGĐ-ST ngày 18/07/2019 về tranh chấp yêu cầu cấp dưỡng nuôi con sau:
Tóm tắt nội dung: Chị H và anh T đã thuận tình ly hôn theo Quyết định của Tòa án nhân dân huyện Tuy Phong. Sau ly hôn, chị H trực tiếp nuôi hai con, trong khi anh T có nghĩa vụ cấp dưỡng mỗi tháng 3.000.000 đồng cho đến khi các con trưởng thành, có khả năng lao động và có tài sản tự nuôi mình. Trong thực tế, anh T chỉ thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng trong vài tháng đầu, sau đó ngừng thực hiện với lý do thất nghiệp và không đồng ý tiếp tục cấp dưỡng theo thỏa thuận.
Nghị quyết hướng dẫn cấp dưỡng nuôi con
Ngày 16/5/2024, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, hướng dẫn áp dụng một số quy định pháp luật trong việc giải quyết các vụ việc về hôn nhân và gia đình.
Trong đó, Nghị quyết đã hướng dẫn cụ thể về nghĩa vụ cấp dưỡng cho con, căn cứ theo khoản 2 Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nhằm đảm bảo việc thực hiện quyền lợi và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con sau ly hôn.
Mức cấp dưỡng nuôi con tối thiểu theo pháp luật là bao nhiêu?
Cấp dưỡng nuôi con là nghĩa vụ pháp lý của cha hoặc mẹ (người không trực tiếp nuôi con) phải cung cấp tiền hoặc tài sản để đảm bảo các nhu cầu cơ bản và thiết yếu của con, bao gồm ăn uống, chỗ ở, học hành, chăm sóc sức khỏe, vui chơi… khi cha mẹ ly hôn hoặc ly thân.
Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, mức cấp dưỡng được quy định như sau:
- Mức cấp dưỡng do người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người được cấp dưỡng (hoặc người giám hộ của họ) thỏa thuận, căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng. Nếu các bên không đạt được thỏa thuận, Tòa án sẽ giải quyết.
- Khi có lý do chính đáng, mức cấp dưỡng có thể được điều chỉnh. Việc thay đổi này cũng được thực hiện thông qua thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định.
Ngoài ra, tại khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP (có hiệu lực từ ngày 01/7/2024) quy định:
- Tiền cấp dưỡng cho con bao gồm toàn bộ chi phí nuôi dưỡng và học tập của con, và do các bên thỏa thuận.
- Trường hợp không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định mức cấp dưỡng dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con.
- Mức cấp dưỡng do Tòa án quyết định không thấp hơn một nửa mức lương tối thiểu vùng nơi người cấp dưỡng cư trú cho mỗi tháng đối với mỗi con.
Cách khởi kiện tranh chấp về cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn
Khi các bên không thể tự thỏa thuận về nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn, pháp luật cho phép người có quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về cách khởi kiện tranh chấp cấp dưỡng nuôi con.
Để đòi tiền cấp dưỡng, vợ hoặc chồng cần phải thực hiện theo trình tự, thủ tục như sau:
Hồ sơ khởi kiện
Bởi sau khi ly hôn xong mới phát sinh việc cấp dưỡng nên hồ sơ trong trường hợp vợ muốn khởi kiện chồng để đòi cấp dưỡng gồm:
– Đơn khởi kiện về việc cấp dưỡng.
– Bản sao có chứng thực giấy chứng minh nhân dân của cha mẹ.
– Bản sao có chứng thực sổ hộ khẩu của cha mẹ.
– Quyết định/ Bản án ly hôn.
– Chứng cứ chứng minh thu nhập của người chồng.
– Bản sao có chứng thực giấy sinh của con.
Tòa án có thẩm quyền giải quyết: Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 25 và điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án có thẩm quyền giải quyết đơn khởi kiện đòi tiền cấp dưỡng là Tòa án nhân dân khu vực nơi người không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng thường trú hoặc tạm trú.
Điều kiện chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con
Nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con không kéo dài vô thời hạn; pháp luật quy định rõ các điều kiện để chấm dứt nghĩa vụ này, đảm bảo quyền lợi của cả cha mẹ và con sau khi hoàn thành mục tiêu nuôi dưỡng.
Căn cứ quy định tại Điều 118 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 thì nghĩa vụ cấp dưỡng chấm dứt trong các trường hợp sau đây:
(1) Người được cấp dưỡng đã thành niên và có khả năng lao động hoặc có tài sản để tự nuôi mình;
(2) Người được cấp dưỡng được nhận làm con nuôi;
(3) Người cấp dưỡng đã trực tiếp nuôi dưỡng người được cấp dưỡng;
(4) Người cấp dưỡng hoặc người được cấp dưỡng chết;
(5) Bên được cấp dưỡng sau khi ly hôn đã kết hôn;
(6) Trường hợp khác theo quy định của luật.
Mẫu đơn yêu cầu cấp dưỡng nuôi con
Mẫu đơn yêu cầu cấp dưỡng nuôi con là văn bản pháp lý mà người có quyền yêu cầu hoặc người đại diện hợp pháp của trẻ sử dụng để đề nghị Tòa án hoặc cơ quan thi hành án giải quyết việc cấp dưỡng. Theo quy định hiện hành, mẫu đơn này được thực hiện theo mẫu đơn yêu cầu thi hành án dân sự được ban hành tại Phụ lục 6 kèm theo Thông tư 04/2023/TT-BTP.
Đơn kiện không chu cấp cho con sau ly hôn
Mẫu đơn yêu cầu cấp dưỡng nuôi con được thực hiện theo mẫu đơn yêu cầu thi hành án dân sự tại Phụ lục 6, Thông tư 04/2023/TT-BTP, bao gồm thông tin về người yêu cầu, người có nghĩa vụ cấp dưỡng, con và nội dung yêu cầu cấp dưỡng.
Mẫu số: D01-THADS
(Ban hành kèm theo Thông tư số 04/2023/TT-BTP
ngày 14/8/2023 của Bộ Tư pháp)
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU THI HÀNH ÁN
Kính gửi: Cục (Chi cục) Thi hành án dân sự………………………………….
Họ và tên người yêu cầu thi hành án1 :
địa chỉ:
Họ và tên người được thi hành án
địa chỉ:
Họ và tên người phải thi hành án
địa chỉ:
1. Nội dung yêu cầu thi hành án:
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
2. Thông tin về tài sản, điều kiện thi hành của người phải thi hành án (nếu có):
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
3. Các tài liệu kèm theo:
– Bản án, Quyết định số……………… ngày… tháng….. năm……. của………………….
– Tài liệu thông tin về tài sản hoặc điều kiện thi hành của người phải thi hành án (nếu có).
– Tài liệu có liên quan khác
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………. ngày…. tháng…. năm 20……
Người yêu cầu thi hành án
(Ký, ghi rõ họ, tên hoặc điểm chỉ)
Câu hỏi thường gặp
Thực trạng cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn ở Việt Nam còn nhiều bất cập: nhiều người cha trốn tránh, không cấp dưỡng đủ hoặc không cấp dưỡng; mức cấp dưỡng theo luật định (≥ 1/2 lương tối thiểu vùng) thường chưa đáp ứng nhu cầu thực tế của con; việc thi hành án còn khó khăn; và thường xảy ra tranh chấp kéo dài do cha mẹ đặt lợi ích bản thân (cản trở thăm nom) lên trên lợi ích của con, dù pháp luật quy định rõ đây là nghĩa vụ và quyền lợi của con, yêu cầu sự văn minh vì sự phát triển toàn diện của trẻ.
Theo Điều 43 Nghị định 282/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 15/12/2025), hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng sẽ bị xử phạt hành chính như sau:
Phạt tiền từ 5 – 10 triệu đồng đối với các trường hợp:
Từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng sau khi ly hôn.
Từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ nuôi dưỡng giữa anh, chị, em với nhau, hoặc giữa ông bà và cháu theo quy định pháp luật.
Từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, chăm sóc cha mẹ, con cái sau ly hôn.
Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, nuôi dưỡng theo quy định.
Ngoài ra, theo Điều 186 Bộ Luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), nếu người có nghĩa vụ cấp dưỡng có khả năng nhưng cố tình trốn tránh, dẫn đến người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm cho tính mạng, sức khỏe hoặc đã bị xử phạt hành chính mà vẫn vi phạm, sẽ bị xử lý hình sự với các mức:
Phạt cảnh cáo.
Cải tạo không giam giữ đến 02 năm.
Phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP hướng dẫn quyền nuôi con khi ly hôn theo nguyên tắc “lợi ích tốt nhất của con”, ưu tiên giao cho mẹ nếu con dưới 36 tháng tuổi (trừ trường hợp mẹ không đủ điều kiện), xem xét nguyện vọng của con từ 7 tuổi trở lên, đánh giá toàn diện điều kiện cha mẹ và quy định chi tiết căn cứ thay đổi người nuôi con cũng như mức cấp dưỡng tối thiểu cho cha mẹ không trực tiếp nuôi con.
Trong những năm gần đây, Tòa án nhân dân đã xét xử nhiều vụ tranh chấp về cấp dưỡng nuôi con, phản ánh những tình huống thực tế trong đời sống sau ly hôn. Một số bản án tiêu biểu gồm:
Bản án 22/2019/HNGĐ-ST ngày 18/07/2019: Về tranh chấp yêu cầu cấp dưỡng nuôi con.
Bản án 118/2020/HNGĐ-ST ngày 09/03/2020: Về tranh chấp yêu cầu cấp dưỡng nuôi con.
Bản án 87/2020/HNGĐ-ST ngày 21/12/2020: Về tranh chấp thay đổi mức cấp dưỡng nuôi con.
Bản án 33/2019/HNGĐ-ST ngày 29/10/2019: Về tranh chấp cấp dưỡng nuôi con chung.
Bản án 30/2020/ST-HNGĐ ngày 29/04/2020: Về tranh chấp cấp dưỡng nuôi con.
Bản án 05/2020/HNGĐ-PT ngày 09/09/2020: Về tranh chấp cấp dưỡng nuôi con.
Bản án 24/2019/HNGĐ-ST ngày 29/03/2019: Về tranh chấp yêu cầu cấp dưỡng nuôi con và thay đổi mức cấp dưỡng.
Những bản án này giúp làm rõ nguyên tắc xác định mức cấp dưỡng, quyền và nghĩa vụ của các bên, đồng thời là căn cứ pháp lý quan trọng cho các trường hợp tranh chấp tương tự trong thực tế.
