Trong quan hệ lao động, bảo hiểm xã hội là quyền lợi cơ bản giúp người lao động được bảo vệ khi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc khi về hưu. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có nhiều doanh nghiệp chậm đóng, nợ đóng hoặc thậm chí không tham gia bảo hiểm cho nhân viên. Điều này khiến không ít người băn khoăn: “Công ty không đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động có được không?” và nếu xảy ra trường hợp này thì quyền lợi của người lao động sẽ được giải quyết như thế nào? Cùng xem Luật sư Đoàn tìm hiểu chi tiết sau đây.
Tại sao công ty không đóng bảo hiểm cho nhân viên?
Không ít người lao động thắc mắc vì sao mình làm việc chính thức nhưng vẫn không được tham gia bảo hiểm xã hội. Trên thực tế, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng doanh nghiệp không đóng bảo hiểm cho nhân viên, từ yếu tố chi phí, cách thức ký kết hợp đồng cho đến việc cố tình né tránh nghĩa vụ theo quy định.
Công ty không đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) cho nhân viên thường do các nguyên nhân chính bao gồm: cố tình trốn đóng để cắt giảm chi phí, khó khăn tài chính, hoặc ký các loại hợp đồng không bắt buộc đóng bảo hiểm (hợp đồng thử việc, cộng tác viên, dịch vụ). Đây là hành vi vi phạm Luật BHXH 2024, khiến công ty có thể bị phạt tiền, truy thu, và nộp lãi.
Công ty không đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động có được không?
Nhiều người lao động khi đi làm thường gặp tình trạng công ty không tham gia bảo hiểm xã hội dù đã ký hợp đồng lao động. Điều này khiến không ít người băn khoăn liệu doanh nghiệp có quyền không đóng bảo hiểm cho nhân viên hay không. Vậy theo quy định pháp luật hiện hành, công ty không đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động có được không?
Công ty không được phép không đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc cho người lao động ký hợp đồng từ đủ 01 tháng trở lên. Hành vi này là vi phạm pháp luật và bị phạt tiền từ 18% – 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa lên tới 75 triệu đồng đối với doanh nghiệp.
Người lao động làm gì khi công ty không đóng BHXH?
Khi phát hiện công ty không đóng bảo hiểm xã hội, nhiều người lao động thường lo lắng vì quyền lợi của mình có thể bị ảnh hưởng trong tương lai. Tuy nhiên, pháp luật đã quy định rõ các cách để người lao động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong trường hợp này.
Khi công ty không đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), người lao động (NLĐ) nên kiểm tra, đối chiếu thông tin qua ứng dụng VssID hoặc cơ quan BHXH. Các biện pháp cần thực hiện bao gồm: khiếu nại tới Ban giám đốc/Công đoàn công ty, tố cáo lên Thanh tra Sở Nội vụ, hoặc khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền.
Cách tính tiền phạt chậm đóng BHXH
Trong quá trình tham gia bảo hiểm xã hội, một số doanh nghiệp có thể xảy ra tình trạng chậm đóng hoặc nợ đóng BHXH cho người lao động. Khi đó, ngoài việc phải đóng đủ số tiền còn thiếu, doanh nghiệp còn phải chịu thêm khoản tiền phạt theo quy định của pháp luật. Vậy cách tính tiền phạt chậm đóng BHXH được thực hiện như thế nào?
Từ ngày 01/7/2025, khi Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực thi hành, doanh nghiệp chậm đóng BHXH từ 01 ngày sẽ bị tính lãi với số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp chậm đóng.
Và người có hành vi chậm đóng BHXH bắt buộc sẽ phải thực hiện đóng đủ số tiền chậm đóng bên cạnh việc đóng tiền lãi nộp chậm.
Bên cạnh đó, chậm đóng BHXH bắt buộc còn bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật và không xem xét trao tặng các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng.
Công ty nợ BHXH bao lâu thì bị xử lý?
Tình trạng doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động mà còn vi phạm quy định của pháp luật. Tuy nhiên, nhiều người vẫn thắc mắc công ty chậm hoặc nợ đóng BHXH trong bao lâu thì sẽ bị cơ quan chức năng xử lý.
Từ ngày 01/7/2025, theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, các hành vi liên quan đến việc nợ đóng hoặc chậm đóng BHXH, BHTN của doanh nghiệp được xác định rõ ràng thông qua một số trường hợp cụ thể. Nếu doanh nghiệp rơi vào các trường hợp này, cơ quan chức năng có thể áp dụng các biện pháp xử phạt theo quy định pháp luật.
Trường hợp phổ biến nhất là doanh nghiệp đã nộp hồ sơ tham gia BHXH nhưng không đóng đủ hoặc không đóng đúng thời hạn. Theo Khoản 4 Điều 34 Luật BHXH 2024, thời hạn đóng được xác định dựa trên phương thức đóng của doanh nghiệp. Nếu đóng theo tháng thì hạn chót là ngày cuối cùng của tháng đó; nếu đóng theo quý thì hạn cuối là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo sau quý đóng. Khi doanh nghiệp chậm đóng quá thời hạn này, đặc biệt là kéo dài quá 3 tháng, sẽ bị xác định là hành vi chậm đóng bảo hiểm.
Một trường hợp khác là doanh nghiệp không đăng ký tham gia BHXH đúng thời hạn cho người lao động. Theo Khoản 1 Điều 28 Luật BHXH 2024, khi sử dụng lao động thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục đăng ký trong vòng 60 ngày kể từ thời điểm người lao động bắt đầu làm việc và đủ điều kiện tham gia. Nếu quá thời hạn này mới đăng ký, doanh nghiệp vẫn bị xem là chậm tham gia và phải thực hiện truy đóng BHXH từ thời điểm người lao động đủ điều kiện.
Ngoài ra, pháp luật cũng xác định trường hợp doanh nghiệp không đăng ký tham gia và cũng không đóng BHXH dù đã quá thời hạn quy định. Khi người lao động đã làm việc đủ điều kiện tham gia BHXH trên 60 ngày nhưng doanh nghiệp vẫn không thực hiện bất kỳ thủ tục nào, hành vi này được xem là cố tình né tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm cho người lao động.
Nghiêm trọng hơn là hành vi trốn đóng BHXH và BHTN. Đây là trường hợp doanh nghiệp cố ý che giấu số lượng lao động thực tế, không kê khai đầy đủ thông tin người lao động, ký hợp đồng lao động không đúng quy định hoặc sử dụng các hình thức khoán việc nhằm né tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Những hành vi này bị xem là vi phạm nghiêm trọng và có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt cao, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu số tiền trốn đóng lớn hoặc kéo dài trong thời gian dài.
Bồi thường thiệt hại cho người lao động nếu công ty trốn đóng BHXH
Khi doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm xã hội, người lao động không chỉ mất đi các quyền lợi về ốm đau, thai sản, tai nạn lao động mà còn có thể bị ảnh hưởng đến chế độ hưu trí sau này. Trong trường hợp này, pháp luật có quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp đối với những thiệt hại gây ra cho người lao động.
Khi công ty trốn đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH), người lao động được bảo vệ quyền lợi thông qua việc công ty bắt buộc phải đóng đủ số tiền trốn đóng, nộp lãi (0,03%/ngày) và bồi thường thiệt hại thực tế theo bộ luật dân sự nếu làm mất quyền lợi thai sản, ốm đau, hưu trí. Doanh nghiệp còn bị xử phạt vi phạm hành chính từ 50-75 triệu đồng hoặc truy cứu hình sự.
Câu hỏi thường gặp
Theo quy định của pháp luật, hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động không chỉ bị xử phạt hành chính mà trong một số trường hợp còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cụ thể, theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), người sử dụng lao động có hành vi gian dối hoặc dùng thủ đoạn khác để trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động từ 06 tháng trở lên và có số tiền trốn đóng từ 50 triệu đồng trở lên hoặc trốn đóng cho từ 10 người lao động trở lên thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể bị xử lý hình sự nếu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này nhưng vẫn tiếp tục tái phạm. Mức phạt đối với cá nhân có thể lên đến phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 1 tỷ đồng, cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù đến 07 năm tùy theo mức độ vi phạm.
Đối với pháp nhân thương mại, doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 3 tỷ đồng, thậm chí có thể bị đình chỉ hoạt động trong một thời hạn nhất định. Điều này cho thấy pháp luật có những chế tài rất nghiêm khắc nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động.
Khi phát hiện công ty không đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội, người lao động có quyền yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ theo quy định. Nếu công ty vẫn không khắc phục, người lao động có thể tiến hành khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình.
Trước hết, người lao động nên gửi đơn khiếu nại đến công ty hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội, thanh tra lao động để yêu cầu kiểm tra và buộc doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH. Trong nhiều trường hợp, cơ quan chức năng sẽ tiến hành thanh tra và yêu cầu doanh nghiệp truy đóng số tiền bảo hiểm còn thiếu.
Nếu vấn đề vẫn không được giải quyết, người lao động có thể nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi công ty đặt trụ sở. Hồ sơ khởi kiện thường bao gồm: đơn khởi kiện, hợp đồng lao động, các tài liệu chứng minh quá trình làm việc, bảng lương hoặc giấy tờ chứng minh công ty chưa đóng BHXH.
