Trong quan hệ lao động, việc doanh nghiệp đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ cho người lao động là nghĩa vụ bắt buộc theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có nhiều trường hợp công ty chậm đóng, trốn đóng hoặc không tham gia bảo hiểm xã hội cho nhân viên, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi lâu dài của người lao động. Khi các biện pháp trao đổi, khiếu nại không mang lại kết quả, khởi kiện ra tòa án là giải pháp pháp lý cần thiết để bảo vệ quyền lợi chính đáng. Vậy thủ tục khởi kiện công ty không đóng bảo hiểm xã hội được thực hiện như thế nào, cần chuẩn bị những giấy tờ gì và người lao động phải lưu ý những vấn đề pháp lý nào? Luật sư Đoàn sẽ chia sẻ chi tiết dưới đây.
Thủ tục khởi kiện công ty không đóng bảo hiểm xã hội
Khi doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, quyền lợi của người lao động về ốm đau, thai sản, hưu trí và nhiều chế độ khác có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Trong trường hợp việc khiếu nại hoặc yêu cầu công ty khắc phục không mang lại kết quả, người lao động có quyền yêu cầu tòa án giải quyết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Vì vậy, việc hiểu rõ thủ tục khởi kiện công ty không đóng bảo hiểm xã hội sẽ giúp người lao động chuẩn bị hồ sơ và thực hiện các bước pháp lý đúng quy định.
Thủ tục khởi kiện công ty không đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bao gồm: (1) Hòa giải qua hòa giải viên lao động (không bắt buộc nhưng nên làm); (2) Gửi đơn khiếu nại đến Chánh Thanh tra Sở Nội vụ hoặc cơ quan BHXH; (3) Khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi công ty đặt trụ sở.
Mẫu đơn khởi kiện công ty không đóng BHXH
Đơn khởi kiện là một trong những giấy tờ quan trọng khi người lao động yêu cầu tòa án giải quyết tranh chấp liên quan đến bảo hiểm xã hội. Việc chuẩn bị đúng và đầy đủ mẫu đơn khởi kiện công ty không đóng BHXH sẽ giúp hồ sơ được tiếp nhận và xử lý nhanh chóng theo quy định. Dưới đây là nội dung mẫu tham khảo để người lao động có thể soạn đơn khởi kiện đúng quy định pháp luật.
Công ty chậm đóng BHXH bao lâu thì bị phạt?
Việc chậm đóng bảo hiểm xã hội không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động mà còn khiến doanh nghiệp đối mặt với các chế tài theo quy định của pháp luật.
Căn cứ Điều 40 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định về biện pháp xử lý hành vi chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp như sau:
– Bắt buộc đóng đủ số tiền chậm đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp chậm đóng và số ngày chậm đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội, quỹ bảo hiểm thất nghiệp.
– Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.
– Không xem xét trao tặng các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng.
Như vậy, từ ngày 01/7/2025, khi Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực thi hành, doanh nghiệp chậm đóng BHXH từ 01 ngày sẽ bị tính lãi với số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp chậm đóng.
Vai trò công đoàn trong khởi kiện nợ BHXH
Trong các vụ việc doanh nghiệp chậm đóng hoặc nợ bảo hiểm xã hội, tổ chức công đoàn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Không chỉ đại diện cho tập thể người lao động, công đoàn còn có thể hỗ trợ thu thập hồ sơ, tư vấn pháp lý và tham gia quá trình khởi kiện theo quy định.
Công đoàn có vai trò cốt lõi là đại diện, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động (NLĐ) khi bị nợ bảo hiểm xã hội (BHXH). Theo quy định pháp luật, Công đoàn có quyền “đương nhiên” đại diện NLĐ khởi kiện hành vi vi phạm pháp luật BHXH tại Tòa án. Ngoài ra, Công đoàn còn tham gia giám sát, kiến nghị, tư vấn pháp luật và phối hợp với cơ quan BHXH để đòi quyền lợi cho NLĐ.
Thẩm quyền tòa án nào xét xử vụ kiện này?
Khi người lao động khởi kiện doanh nghiệp liên quan đến tranh chấp bảo hiểm xã hội, việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết là bước rất quan trọng. Nếu nộp đơn sai tòa án, hồ sơ có thể bị trả lại hoặc kéo dài thời gian xử lý. Vì vậy, cần hiểu rõ thẩm quyền tòa án nào xét xử vụ kiện này theo quy định của pháp luật hiện hành.
Người lao động khởi kiện công ty không đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) nộp hồ sơ tại Tòa án nhân dân khu vực nơi công ty đặt trụ sở hoặc nơi làm việc, theo Điều 35 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Thủ tục bao gồm gửi đơn khởi kiện trực tiếp, qua bưu điện hoặc trực tuyến. Tranh chấp này không bắt buộc hòa giải trước khi kiện.
Cách tính tiền lãi chậm đóng BHXH của công ty
Khi doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội, ngoài việc phải truy đóng số tiền còn thiếu, công ty còn phải nộp thêm khoản tiền lãi phát sinh theo quy định của pháp luật. Khoản lãi này nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động và tăng tính răn đe đối với hành vi vi phạm.
Căn cứ Điều 37, Quy trình ban hành kèm theo Quyết định số 595/QĐ-BHXH ngày 14/4/2017, doanh nghiệp/ đơn vị chậm đóng BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN từ 30 ngày trở lên thì phải đóng số tiền lãi tính trên số tiền BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN chưa đóng.
Phương thức tính lãi chậm đóng BHXH là ngày đầu hằng tháng. Công thức tính lãi chậm đóng BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN sẽ được tính theo công thức sau:
Lcđi = Pcđi x k (đồng)
Trong đó: Lcđi: tiền lãi chậm đóng BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN tính tại tháng i (đồng).
- Pcđi: số tiền BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN chậm đóng quá thời hạn phải tính lãi tại tháng i (đồng).
- k: lãi suất tính lãi chậm đóng tại thời điểm tính lãi (%).
Lưu ý: (1) Cách xác định Pcđi được xác định theo công thức sau:
Pcđi = Plki – Spsi (đồng)
Plki: tổng số tiền BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN phải đóng lũy kế đến hết tháng trước liền kề tháng tính lãi i (không bao gồm số tiền lãi chậm đóng, lãi truy thu các kỳ trước còn nợ nếu có).
Spsi: số tiền BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN phải đóng phát sinh chưa quá hạn phải nộp, xác định như sau:
- Trường hợp đơn vị đóng theo phương thức hằng tháng: số tiền BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN phải đóng phát sinh bằng số tiền phát sinh của tháng trước liền kề tháng tính lãi;
- Trường hợp đơn vị đóng theo phương thức 03 tháng, 06 tháng một lần: số tiền BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ, BNN phải đóng phát sinh bằng tổng số tiền phải đóng phát sinh của các tháng trước liền kề tháng tính lãi chưa đến hạn phải đóng.
(2) Cách xác định k là lãi suất tính lãi chậm đóng tại thời điểm tính lãi (%) được xác định như sau:
- Đối với BHXH bắt buộc, BHTN, BHTNLĐ, BNN, k tính bằng 02 lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân năm trước liền kề theo tháng do BHXH Việt Nam công bố.
- Đối với BHYT, k tính bằng 02 lần mức lãi suất thị trường liên ngân hàng kỳ hạn 9 tháng tính theo tháng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố trên Cổng Thông tin điện tử của Ngân hàng nhà nước Việt Nam của năm trước liền kề. Trường hợp lãi suất liên ngân hàng năm trước liền kề không có kỳ hạn 9 tháng thì áp dụng theo mức lãi suất của kỳ hạn liền trước kỳ hạn 9 tháng.
Câu hỏi thường gặp
Trong trường hợp người lao động nghỉ việc đột ngột (nghỉ ngang) và công ty không thực hiện chốt sổ bảo hiểm xã hội, người lao động vẫn có quyền yêu cầu doanh nghiệp hoàn tất thủ tục này theo quy định của pháp luật. Theo quy định hiện hành, khi chấm dứt hợp đồng lao động, doanh nghiệp có trách nhiệm phối hợp với cơ quan bảo hiểm xã hội để xác nhận quá trình đóng BHXH và trả lại sổ cho người lao động.
Nếu công ty cố tình không chốt sổ, người lao động có thể thực hiện một số bước như: gửi yêu cầu trực tiếp đến doanh nghiệp, liên hệ công đoàn (nếu có), hoặc nộp đơn phản ánh đến cơ quan bảo hiểm xã hội nơi công ty tham gia đóng bảo hiểm. Trường hợp quyền lợi bị ảnh hưởng nghiêm trọng, người lao động cũng có thể khiếu nại đến cơ quan thanh tra lao động hoặc khởi kiện ra tòa án để yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ chốt sổ và hoàn trả hồ sơ bảo hiểm theo quy định.
Trên thực tế, người lao động vẫn có thể tham gia bảo hiểm xã hội tại công ty mới dù sổ bảo hiểm ở công ty cũ chưa được chốt. Khi ký hợp đồng lao động tại doanh nghiệp mới, công ty mới vẫn có thể đăng ký tham gia BHXH cho người lao động dựa trên mã số bảo hiểm xã hội đã được cấp trước đó.
Tuy nhiên, việc chưa chốt sổ ở công ty cũ có thể gây khó khăn trong quá trình cập nhật và tổng hợp quá trình đóng BHXH của người lao động. Vì vậy, để tránh phát sinh vướng mắc về sau (đặc biệt khi hưởng các chế độ như thất nghiệp, thai sản hoặc hưu trí), người lao động nên sớm yêu cầu công ty cũ hoàn tất thủ tục chốt sổ và xác nhận đầy đủ thời gian đã tham gia bảo hiểm.
Việc không chốt sổ bảo hiểm xã hội ở công ty cũ không phải là lựa chọn nên bỏ qua, bởi đây là bước cần thiết để xác nhận chính xác quá trình đóng BHXH của người lao động tại từng đơn vị. Nếu sổ không được chốt, thời gian tham gia bảo hiểm tại công ty cũ có thể chưa được ghi nhận đầy đủ, ảnh hưởng đến quyền lợi khi hưởng các chế độ bảo hiểm.
Ngoài ra, khi thực hiện các thủ tục liên quan như hưởng bảo hiểm thất nghiệp, rút bảo hiểm xã hội một lần hoặc tính thời gian tham gia để hưởng lương hưu, cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào dữ liệu đã được chốt. Vì vậy, người lao động nên yêu cầu doanh nghiệp cũ hoàn tất thủ tục chốt sổ BHXH để đảm bảo quyền lợi lâu dài của mình.
